Kế hoạch an toàn là một bản chuẩn bị cụ thể cho việc giảm nguy hiểm khi bạn đang ở trong, đang rời đi, hoặc đã rời khỏi một mối quan hệ có bạo lực: ai biết chuyện, đi đâu khi cần, mang theo gì, liên lạc bằng cách nào, và làm gì trong những tuần đầu. Những người làm công tác phòng chống bạo lực thường coi giai đoạn chuẩn bị rời đi và ngay sau khi rời đi là giai đoạn dễ nguy hiểm, nên chuẩn bị trước giúp bảo vệ bạn nhiều hơn bất kỳ quyết định đột ngột nào.
Bài này đưa ra khung chung để bạn điều chỉnh theo hoàn cảnh của mình. Nó không thay thế hỗ trợ trực tiếp từ người có chuyên môn. Nếu bạn đang gặp nguy hiểm ngay lúc này, hãy rời khỏi chỗ đó nếu có thể, đến nơi đông người hoặc nhà người quen, và gọi cảnh sát khẩn cấp.
Đánh giá mức nguy hiểm: những tín hiệu cần coi trọng
Bạo lực đang tăng dần. Những lần gần đây nặng hơn, dày hơn những lần trước. Leo thang là tín hiệu quan trọng hơn bất kỳ một lần riêng lẻ nào.
Bóp cổ hoặc làm nghẹt thở. Nhiều tổ chức hỗ trợ nạn nhân coi đây là một trong những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng nhất, kể cả khi không để lại vết.
Đe doạ giết, đe doạ bằng vũ khí, hoặc người kia có hay tiếp cận được vũ khí. Bất kỳ lời đe doạ nào liên quan đến tính mạng cũng cần được coi là thật.
Ghen tuông ám ảnh và theo dõi liên tục. Người kia kiểm soát mọi di chuyển, liên lạc của bạn và phản ứng dữ dội khi mất dấu bạn.
Doạ tự làm hại bản thân nếu bạn đi. Lời doạ này vừa gây áp lực, vừa cho thấy người kia có thể hành động bốc đồng.
Bạn đã có ý định rời đi và người kia biết. Khi người kiểm soát cảm thấy sắp mất bạn, nguy cơ leo thang thường cao hơn.
Linh cảm của bạn. Bạn hiểu người kia hơn ai hết. Nếu bạn cảm thấy sợ cho tính mạng của mình, hãy tin cảm giác đó và tìm hỗ trợ ngay.
Chuẩn bị khi vẫn đang ở trong mối quan hệ
Những việc dưới đây làm dần, lặng lẽ, ở mức bạn thấy an toàn. Không cần làm hết; mỗi việc làm được đều có giá trị.
- Chọn ít nhất một người tin cậy biết toàn bộ tình hình và kế hoạch của bạn. Thống nhất với họ một câu tín hiệu nghĩa là "mình cần giúp ngay".
- Xác định trước những nơi có thể đến: nhà người thân, nhà bạn, một nơi tạm lánh. Biết đường đi, giờ có người, cách đến khi không có xe.
- Trong nhà, để ý những chỗ dễ thoát ra và tránh những phòng có vật nguy hiểm như bếp khi căng thẳng bắt đầu tăng.
- Chuẩn bị một túi đồ khẩn cấp và gửi ở nhà người tin cậy (xem danh sách ở mục dưới).
- Để dành một khoản tiền nhỏ riêng, có thể gửi người thân giữ hộ.
- Ghi lại những lần bị bạo lực, đe doạ, kèm ngày giờ, ảnh vết thương, giấy khám nếu có, lưu ở nơi người kia không truy cập được.
- Học thuộc số điện thoại của một vài người quan trọng, phòng khi bị lấy mất điện thoại.
Nếu bạn dùng AI hay tìm kiếm trên mạng để lên kế hoạch, hãy làm trên thiết bị người kia chưa từng chạm vào, và xoá lịch sử nếu cần. Bài về bị theo dõi qua điện thoại trong danh mục này có thêm chi tiết.
Túi đồ khẩn cấp: nên chuẩn bị những gì
Túi này nên gửi ở nhà người tin cậy, không để ở nhà chung. Nếu không chuẩn bị được đủ, hãy ưu tiên theo thứ tự trong bảng.
| Nhóm | Nên có | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giấy tờ | Căn cước, giấy tờ của con nếu có, giấy xác nhận thông tin cư trú nếu cần, hợp đồng lao động, bằng cấp | Bản chụp lưu ở email riêng nếu không mang được bản gốc |
| Tiền và thẻ | Một ít tiền mặt, thẻ ngân hàng đứng tên bạn | Biết trước mật khẩu, đổi mật khẩu khi đã an toàn |
| Liên lạc | Một điện thoại dự phòng cũ đã sạc, sạc pin, danh sách số quan trọng viết tay | Điện thoại dự phòng chưa từng đăng nhập tài khoản người kia biết |
| Sức khoẻ | Thuốc đang dùng, đơn thuốc, kính | Đủ dùng vài ngày |
| Bằng chứng | Bản sao ghi chép, ảnh, giấy khám, tin nhắn đe doạ đã lưu | Không để bản duy nhất ở nhà chung |
| Đồ dùng | Quần áo cho vài ngày, chìa khoá dự phòng nhà và xe | Gọn nhẹ, mang đi được trong vài phút |
Nếu có con hoặc vật nuôi, kế hoạch cần tính thêm cho chúng. Câu hỏi về quyền nuôi con, tài sản chung, nơi cư trú khi đi tạm lánh là những câu cần hỏi luật sư, vì tuỳ từng trường hợp.
An toàn trên điện thoại và tài khoản trong lúc chuẩn bị
Trong giai đoạn chuẩn bị, điện thoại có thể là nơi lộ kế hoạch nhanh nhất. Nếu người kia biết mật khẩu máy, từng cầm máy của bạn lâu, hoặc từng cài đặt máy cho bạn, hãy giả định rằng những gì bạn làm trên đó có thể bị xem. Những tìm kiếm về nơi tạm lánh, tin nhắn với người hỗ trợ, ảnh chụp giấy tờ nên được làm trên một thiết bị khác: máy của người thân, máy ở chỗ làm, hoặc một điện thoại dự phòng.
Đừng vội thay đổi đột ngột trên máy đang dùng, như đổi hết mật khẩu hay tắt chia sẻ vị trí, khi bạn chưa sẵn sàng đi, vì người kia có thể nhận ra. Giữ thói quen dùng máy như bình thường, trong khi việc chuẩn bị diễn ra ở nơi khác.
Với tài khoản email dùng để lưu bằng chứng và giấy tờ, hãy tạo mới từ một thiết bị an toàn, đặt mật khẩu người kia không thể đoán, không đăng nhập trên máy chung. Khi đã rời đi và an toàn, mới đến lượt rà soát, đổi mật khẩu và gỡ thiết bị lạ trên các tài khoản cũ theo bài về bị theo dõi qua điện thoại trong danh mục này.
Ngày rời đi: những điều nên tính trước
Nếu có thể, hãy chọn thời điểm người kia không có ở nhà và không dự kiến về sớm. Nhờ một hoặc hai người tin cậy có mặt hoặc chờ sẵn. Không báo trước cho người kia, không để lại thư giải thích nơi bạn đến. Nếu bạn lo người kia sẽ đến gây rối khi bạn thu dọn đồ, có thể nhờ công an xã phường hỗ trợ có mặt.
Bạn không cần nói lời chia tay trực tiếp nếu điều đó không an toàn. Lời khuyên "chia tay tử tế, nói trực tiếp" chỉ áp dụng cho những mối quan hệ không có bạo lực. Với người từng đe doạ hay đánh bạn, một tin nhắn ngắn gửi sau khi bạn đã ở nơi an toàn, hoặc không liên lạc gì, đều là lựa chọn chính đáng.
Sau khi đi, hãy tắt chia sẻ vị trí, đổi mật khẩu từ thiết bị an toàn, và cân nhắc không đăng gì lên mạng xã hội trong một thời gian. Báo cho những người thân cần biết rằng không được tiết lộ nơi bạn ở cho người kia hay bạn bè chung của hai người.
Nếu bị phát hiện giữa chừng, an toàn của bạn quan trọng hơn đồ đạc. Đừng quay lại lấy thứ gì; giấy tờ có thể làm lại, đồ dùng có thể mua lại hoặc nhờ người khác lấy sau. Hãy rời đi trước, tới nơi có người, rồi mới tính tiếp cùng người hỗ trợ.
Những tuần đầu sau khi rời đi
Giai đoạn này nhiều người cảm thấy nhẹ nhõm xen lẫn hoang mang, nhớ người kia, và bị đeo bám. Những việc nên làm:
- Thay đổi lịch trình quen thuộc: đường đi làm, giờ về, quán cà phê hay ghé, nếu người kia biết rõ những thói quen đó.
- Báo cho nơi làm việc hoặc trường học ở mức cần thiết, để bảo vệ không cho người kia vào và không cung cấp thông tin về bạn.
- Không gặp riêng người kia để "nói chuyện lần cuối", lấy đồ hay trả đồ; nếu cần, nhờ người khác hoặc nhờ cơ quan chức năng hỗ trợ.
- Tiếp tục ghi lại mọi lần bị nhắn tin, gọi điện, xuất hiện, đe doạ sau khi đã rời đi.
- Giữ liên lạc thường xuyên với người hỗ trợ, cho họ biết lịch trình của bạn.
- Chăm sóc sức khoẻ tinh thần: ngủ, ăn, gặp chuyên gia tâm lý nếu có thể. Cảm giác buồn, nhớ, tự trách là bình thường và cần được đỡ.
Nếu bạn quay lại, đó không phải là thất bại. Hãy giữ kế hoạch an toàn và người hỗ trợ, vì bạn có thể cần đến chúng lần nữa.
Pháp luật và nơi hỗ trợ: nguyên lý cần biết
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, có hiệu lực từ tháng 7 năm 2023, quy định các biện pháp bảo vệ người bị bạo lực, trong đó có biện pháp cấm người có hành vi bạo lực tiếp xúc với người bị bạo lực trong một số trường hợp, và các hình thức hỗ trợ như tạm lánh, chăm sóc y tế, tư vấn, trợ giúp pháp lý. Luật áp dụng cho các thành viên gia đình, và theo quy định cũng áp dụng cho một số quan hệ như nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng hay người đã ly hôn. Với cặp đôi đang yêu không sống chung, các hành vi gây thương tích, đe doạ, quấy rối vẫn có thể bị xử lý theo các quy định chung.
Nơi bạn có thể tìm đến ở địa phương: công an cấp xã, Uỷ ban nhân dân cấp xã, Hội Liên hiệp Phụ nữ, người đứng đầu cộng đồng dân cư, cơ sở trợ giúp xã hội, các cơ sở y tế, và những địa chỉ tin cậy ở cộng đồng. Nam giới và người thuộc cộng đồng LGBT cũng có quyền được hỗ trợ như bất kỳ ai.
Các điều kiện, thủ tục, thời hạn của từng biện pháp bạn cần kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết trong trường hợp của mình, bước nào nên làm trước.
Câu hỏi thường gặp
Mình không bị đánh, chỉ bị đe doạ, có cần kế hoạch an toàn không?
Có. Đe doạ, đặc biệt là đe doạ tính mạng, đe doạ người thân, hay đe doạ tung ảnh riêng tư, là tín hiệu cần chuẩn bị. Kế hoạch an toàn không chỉ dành cho bạo lực thân thể; nó giúp bạn có sẵn người hỗ trợ, nơi đến, bằng chứng nếu tình hình leo thang khi bạn rời đi.
Có nên báo công an ngay lần đầu bị đánh không?
Nếu bạn đang bị thương hoặc đang gặp nguy hiểm, hãy báo ngay và đi khám. Việc báo cũng tạo ra hồ sơ ghi nhận sự việc. Nhiều người ngại vì sợ ảnh hưởng đến người kia hay sợ bị trả thù; hãy bàn với người tin cậy và cân nhắc an toàn, nhưng đừng để nỗi ngại khiến bạn không được chăm sóc y tế.
Đi tạm lánh thì có mất quyền đối với nhà và tài sản không?
Việc tạm lánh để bảo vệ an toàn thường không có nghĩa là bạn từ bỏ quyền đối với tài sản hay chỗ ở, nhưng mỗi trường hợp có tình tiết khác nhau, nhất là khi đã kết hôn hoặc có tài sản chung. Hãy giữ giấy tờ liên quan và hỏi luật sư trước khi ký bất cứ giấy tờ gì.
Người kia hứa thay đổi khi biết mình định đi, có nên ở lại không?
Lời hứa khi sắp mất bạn là điều rất thường gặp và không đủ để đánh giá thay đổi thật. Nếu bạn quyết định ở lại, hãy giữ kế hoạch an toàn, người hỗ trợ và túi đồ khẩn cấp. Thay đổi thật được nhìn qua hành vi trong nhiều tháng, kể cả lúc căng thẳng, không qua lời nói.
AI có giúp mình lập kế hoạch an toàn được không?
AI có thể giúp bạn liệt kê những việc cần chuẩn bị, sắp xếp thành danh sách, gợi ý câu hỏi cho luật sư. Nhưng nó không đánh giá được mức nguy hiểm thật và không biết hoàn cảnh cụ thể của bạn. Hãy dùng thiết bị an toàn, không lưu kế hoạch ở nơi người kia mở được, và nói chuyện với người có chuyên môn.
Mình là nam, bị người yêu bạo hành, có nơi nào hỗ trợ không?
Có. Công an, chính quyền cấp xã, cơ sở y tế và các dịch vụ trợ giúp xã hội phục vụ mọi người không phân biệt giới tính. Nam giới thường ngại lên tiếng, nhưng quyền được bảo vệ là như nhau. Hãy kể với một người tin cậy và tìm đến cơ quan chức năng khi có nguy hiểm.